Co można robić na chorobowym, a czego nie? ZUS prześwietla zwolnienia i odzyskuje miliony

Czy przebywając na „L4”, można wyjść do sklepu, odprowadzić dziecko do przedszkola albo załatwić sprawę w urzędzie? A co z remontem czy wyjazdem na urlop? ZUS podsumował pierwsze półrocze 2026 roku i przypomina: zwolnienie lekarskie ma służyć leczeniu, a nie wypoczynkowi. Efekty kontroli w naszym regionie to wstrzymane świadczenia warte miliony złotych.

W pierwszym półroczu 2026 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał i obniżył świadczenia chorobowe na kwotę ponad 7,7 mln zł w samym województwie kujawsko-pomorskim. W skali kraju mowa o kwocie aż 162,2 mln zł. Na te dane składają się zarówno efekty kontroli prawidłowości wykorzystywania L4, jak i wynikający z przepisów obowiązek ograniczenia wysokości świadczeń po ustaniu zatrudnienia do 100 proc. przeciętnego wynagrodzenia.

Co roku wielu ubezpieczonych traci prawo do zasiłku z powodu braku wiedzy lub po prostu nadużyć.

Wyjaśniamy zatem krok po kroku, jakie zasady obowiązują na chorobowym.

CO MOŻNA ROBIĆ NA CHOROBOWYM?

Pobyt na zwolnieniu lekarskim nie oznacza automatycznie bezwzględnego uwięzienia w czterech ścianach. Przepisy dopuszczają wykonywanie zwykłych czynności dnia codziennego oraz sytuacji wyjątkowych, pod jednym kluczowym warunkiem: nie mogą one negatywnie wpływać na proces leczenia ani powodować pogorszenia stanu zdrowia.

Na L4 masz prawo do:

• czynności medycznych: wyjścia do lekarza, apteki, na badania diagnostyczne czy zabiegi rehabilitacyjne.
• podstawowych spraw bytowych: zrobienia niezbędnych zakupów spożywczych lub odprowadzenia dziecka do szkoły bądź przedszkola (zwłaszcza gdy nie ma nikogo, kto mógłby w tym pomóc).
• działań incydentalnych: udziału w pogrzebie bliskiej osoby czy załatwienia pilnej sprawy urzędowej, której nie da się odłożyć w czasie.
• wyjątkowych spraw zawodowych: jednorazowego podpisania kluczowych dokumentów w firmie, jeśli nikt inny nie ma do tego upoważnienia (nie może to jednak odbywać się na polecenie pracodawcy).

CZEGO KATEGORYCZNIE NIE WOLNO ROBIĆ?

Zwolnienie lekarskie jest wyłączeniem z aktywności zawodowej z powodu niezdolności do pracy. Działania, które przeczą temu stanowi, natychmiast pozbawiają ubezpieczonego prawa do pieniędzy.

ZUS i pracodawcy (którzy zgłaszają powyżej 20 ubezpieczonych) surowo karzą za:

• pracę zarobkową: wykonywanie jakichkolwiek obowiązków służbowych, w tym pracy w ramach własnej działalności gospodarczej lub umowy zlecenia.
• wyjazdy wypoczynkowe: wyjazdy na wakacje, wczasy czy „długie weekendy” – zarówno w kraju, jak i za granicą.
• aktywności fizyczne i rekreacyjne: udział w imprezach, meczach, weselach czy dyskotekach.
• prace domowe i remontowe: malowanie ścian, naprawę dachu, budowę domu, prace w ogrodzie czy duże porządki.

Powyższe zakazy obowiązują niezależnie od tego, czy lekarz na e-ZLA zaznaczył adnotację „chory powinien leżeć”, czy „chory może chodzić”.

Pomysłowość ubezpieczonych: Stewardesa w chmurach i remontowy Instagram

Jak kontrole wyglądają w praktyce w naszym regionie?

— W pierwszym półroczu 2026 r. oddziały ZUS w Bydgoszczy i Toruniu przeprowadziły ponad 15 tys. kontroli. Wstrzymano wypłatę 534 zasiłków na kwotę ponad 920 tys. zł — wylicza Krystyna Michałek,  regionalna rzeczniczka prasowa ZUS w województwie kujawsko-pomorskim.

Kontrole są dwutorowe – lekarze orzecznicy weryfikują stan zdrowia i dokumentację medyczną, a kontrolerzy sprawdzają wykorzystanie zwolnienia w terenie.

Przykłady z regionu pokazują, że wyobraźnia niektórych pacjentów nie ma granic:

1. Jedna z ubezpieczonych w trakcie pobierania zasiłku chorobowego i opiekuńczego pracowała jako... personel pokładowy w samolocie.
2. Mężczyzna przebywający na L4 aktywnie reklamował się w mediach społecznościowych na Instagramie jako podwykonawca usług budowlanych.
3. Inna kobieta na zwolnieniu jak gdyby nigdy nic prowadziła płatne sesje terapeutyczne z pacjentem.
4. Zakwestionowano również zasiłek opiekuńczy osobie, której dziecko w czasie rzekomej choroby normalnie uczęszczało do szkoły.

Jakie grożą kary?

Jeśli ZUS lub pracodawca stwierdzi, że ubezpieczony w czasie L4 pracował lub wykorzystywał je niezgodnie z celem, konsekwencje są dotkliwe:

• utrata zasiłku chorobowego za cały okres objęty danym zwolnieniem.
• utrata świadczenia rehabilitacyjnego za cały miesiąc, w którym doszło do naruszenia przepisów.
• konieczność zwrotu środków, jeśli pieniądze zdążyły już wpłynąć na konto.

Od 2027 roku L4 na wybraną etat?

Na koniec warto wspomnieć o planowanej reformie przepisów. Od 1 stycznia 2027 r. mają wejść w życie nowe regulacje dla osób pracujących u kilku pracodawców jednocześnie.

— Na wniosek ubezpieczonego lekarz będzie mógł wystawić zwolnienie lekarskie tylko dla jednego, wybranego miejsca pracy – o ile stan zdrowia i specyfika wykonywanych zadań na to pozwolą. Pozwoli to na chorobowe np. przy pracy fizycznej, bez konieczności rezygnacji z lekkiej pracy biurowej u drugiego pracodawcy — wyjaśnia Krystyna Michałek.